‘Sensoren kunnen informatie bestuurder opleveren die te gebruiken is bij het examen’

Ir. David Stefan deed in 2022 in het kader van zijn afstudeerstage aan de TU Delft voor zijn Master in Mechanical Engineering onderzoek naar het gebruik (tijdens het praktijkexamen) van sensoren in de auto die registreren of een kandidaat voorzichtig, gewenst of agressief rijgedrag vertoont. De conclusie is dat dit kansen biedt. Stefan, die na het onderzoek in dienst trad als Adviseur Research en Development bij het CBR, licht toe wat het onderzoek behelsde en wat het CBR er verder mee kan.

Voor het onderzoek zijn in een aantal auto’s tijdens een door het CBR nagebootst praktijkexamen sensoren geplaatst die data verzamelen van de rit om te onderzoeken of kan worden vastgesteld hoe de persoon achter het stuur zich gedraagt. De metingen zijn verricht bij de interne opleiding voor examinatoren, waar gesimuleerde examenritten zijn gereden ten behoeve van de opleiding tot examinator. ‘Echte’ kandidaten hebben hier dus niets van gemerkt.

“Het doel van de data-analyse was te bekijken of het mogelijk is een onderscheid te maken tussen verschillende rijstijlen, waaronder geslaagde en gezakte rijstijlen, met behulp van gegevens als acceleratie, gemiddelde snelheid en de verandering in acceleratie”, licht Stefan toe. Het is informatie die een examinator kan gebruiken bij de onderbouwing van zijn examenoordeel en voor de terugkoppeling aan de kandidaat.  

Wetenschappelijk artikel

Stefan schreef over zijn bevindingen een wetenschappelijk artikel. Hierin valt onder andere het volgende te lezen: 

“Gegevens van negen gesimuleerde examenritten werden geanalyseerd. De berekende metingen omvatten versnellingen en vertragingen, te harde of juist te zachte acceleraties, alsook de gereden, gemiddelde snelheid (…). Uit de bevindingen blijkt dat de sensoren voldoende zijn om verschillende rijstijlen te identificeren. De studie concludeert dat het gebruik van GPS en versnellingsmeters mogelijkheden biedt om rij-examinatoren te ondersteunen bij hun beoordelingen en communicatie met kandidaten.”

“Er is echter meer onderzoek nodig, want het aantal ritten was klein. En in plaats van een gesimuleerd examen zouden toekomstige studies gegevens van echte examens kunnen vastleggen, mits de juiste voorzorgsmaatregelen worden genomen met betrekking tot privacy.”

Met andere woorden: het plaatsen van sensoren om de examinator met rijdata te ondersteunen bij het beoordelen van een kandidaat kan effect hebben op de onderbouwing voor een objectieve eindbeoordeling.

“In de kern is onderzocht of met behulp van sensoren die rijdata opleveren kan worden vastgesteld of een examenkandidaat een voorzichtige risicomijdende rijder is, een rijder is die gewenst gedrag vertoont of een automobilist is die agressief rijgedrag vertoont. De conclusie is, met alle voorbehoud en slagen om de arm, dat dit mogelijk is.”
“Uit de studie blijkt bijvoorbeeld dat in 70 procent van de gevallen het rijgedrag is te voorspellen.”

Kun je aan de hand van de resultaten ook vaststellen of iemand nadat zij of hij is geslaagd voor het examen een agressieve automobilist wordt?

“Nee, dat kan niet. Het gaat hierbij om een momentopname, het moment dat het examen wordt afgenomen. De data ondersteunt het oordeel van de examinator en kan de kandidaten meer inzicht geven in getoonde gedragingen. ”  

Zijn de conclusies een eyeopener?

“In zeker zin wel. Dit onderzoek toont namelijk aan dat je tijdens het examen sensoren kunt gebruiken die data genereren en relevante informatie oplevert die te gebruiken is bij de uitslag van het examen.”

Als het CBR dit soort sensoren kan gebruiken, dan kan een rijschool dat ook bij de rijopleiding. Zou dat niet handig zijn?

“Met de huidige techniek is dat inderdaad mogelijk, ik zou in elk geval niet weten waarom niet. De techniek die in het onderzoek is gebruikt richtte zich puur op het praktijkexamen, maar als rijinstructeur kun je met sensnoren data van de rijlessen verzamelen en gebruiken om specifieke onderdelen van het rijgedrag van een leerling vast te stellen.”

Mooi dat dit allemaal kan in een examenauto, maar in dit land is het wel zo dat een examenauto eigendom van de rijschool is en de eigenaar zal het vast niet leuk vinden dat er elke keer in zijn auto moet worden gesleuteld?

“Dit is een belangrijk aandachtspunt om verder te verkennen. We hebben gebruikgemaakt van mobiele sensoren die binnen een minuut kunnen worden geïnstalleerd in een auto waarmee een examen wordt afgelegd, bijvoorbeeld een mobiele telefoon. Maar er zijn ook andere methodes.”

Is ook de toepassing van Artificial Intelligence (AI) in deze een kans?

“Dat zou kunnen. Een voorbeeld: met behulp van AI zou een rijinstructeur die in de aanloop naar het rijexamen een soort proefexamen wil afnemen ondersteundt kunnen worden. Dan vraag je ‘Geef mij een route met een 30km/uur-zone, tien minuten op de snelweg, enzovoort.’ Of dit de toekomst is? Dat weet ik niet. De techniek schept veel uiteenlopende mogelijkheden .”

Wat gaat het CBR doen met de uitslag van dit onderzoek?

“De publicatie van het artikel vond onlangs plaats, maar het heeft een jaar geduurd voordat het zover was. Daarmee wil ik aangeven dat de gegevens alweer een jaar oud zijn. We onderzoeken nu of we dit soort technieken daadwerkelijk in de toekomst kunnen toepassen in het praktijkexamen met als doel om de examinator te ondersteunen bij de objectieve feedback richting de kandidaat.”

Dat lijkt een kans voor open doel: de techniek maakt het mogelijk en het examen wordt objectiever dus beter? Alle kleine beetjes helpen daarbij.

“In mijn opinie gaat het de objectiviteit van het examen vergroten. Tegelijkertijd kun je als CBR niet over één nacht ijs gaan en is er nog additioneel onderzoek nodig. Uiteindelijk zal zowel de klant als de examinator kunnen profiteren van deze technologie.”

Zullen examinatoren daar blij mee zijn, want in principe kijkt er iemand of in dit geval een sensor over je schouder mee? Dat moet je maar net willen.

“Dat moet zeker worden onderzocht. Binnen het CBR zijn we momenteel bezig met verdere uitwerking van dit onderwerp, waarbij we uiteraard samenwerken met de examinatoren.”

‘We onderzoeken of we dit soort technieken daadwerkelijk in de toekomst kunnen toepassen in het praktijkexamen’